Đề xuất kiểm tra lợi ích nhóm trong lựa chọn sách giáo khoa

Ảnh minh hoạ.

Thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Nguyễn Kim Sơn đã gửi văn bản tới Đoàn Giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông, phương án đổi mới thi tốt nghiệp THPT... Trong đó, chỉ ra nhiều bất cập như giá sách quá cao, tiền chiết khấu lớn… Cụ thể, mức chiết khấu cho các đơn vị đầu mối Nhà xuất bản (NXB) phục vụ năm học 2020-2021, 2021-2022 đối với SGK là 29% giá bìa, sách bài tập là 33%, sách giáo viên là 15%; năm học 2022-2023, đối với SGK là 28,5% giá bìa, sách bài tập là 35%, sách giáo viên là 15%. Mức chiết khấu như vậy có tác động đáng kể đến giá SGK.

Thực tế, sau 4 năm xã hội hóa SGK, cả nước có 6 NXB và 3 tổ chức biên soạn sách. Mục tiêu là tạo cạnh tranh nhằm giảm giá sách giáo khoa, tuy nhiên, đang tồn tại nghịch lý, dù có nhiều NXB tham gia biên soạn SGK, có nhiều bộ sách nhưng giá sách không giảm, mà thực tế đang tăng cao, gấp 2-3 lần so với sách của chương trình cũ.

Về tình trạng này, Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam cũng vừa có báo cáo về việc ban hành chính sách, pháp luật và công tác quản lý Nhà nước về đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông giai đoạn 2014-2022. Đơn vị này cho biết, nhiều ý kiến băn khoăn về việc Bộ GD&ĐT ban hành quyết định phê duyệt danh mục SGK, nhưng thực tế, một số trường “lập lờ” giữa SGK và các tài liệu tham khảo, sách bài tập. Việc này khiến chi phí mua sách đội lên rất nhiều. Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng, Bộ GD&ĐT chưa có cơ chế kiểm soát, quản lý đối với các địa phương trong việc in ấn, phát hành một số loại sách, thiết bị học tập, dẫn đến tình trạng một địa phương phát hành độc quyền sách, ấn định việc sử dụng SGK và thiết bị học tập cho địa phương mình.

Ngoài ra, theo Báo cáo giải trình của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, theo các quy định hiện nay, Bộ Tài chính chủ trì tiếp nhận, rà soát văn bản kê khai giá SGK và rà soát nội dung kê khai giá để phục vụ công tác bình ổn giá, quản lý Nhà nước về giá, kiểm tra, thanh tra theo quy định của pháp luật. Các NXB tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính đúng đắn, phù hợp của phương án giá SGK đã kê khai với Bộ Tài chính.

Do đó, để ngăn chặn lỗ hổng xã hội hóa tạo cơ hội cho nhóm tư nhân trục lợi, Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam đề xuất Chính phủ tổ chức giám sát, kiểm tra việc có hay không lợi ích nhóm trong việc lựa chọn bộ sách giảng dạy, thiết bị học tập ở các địa phương. Ngoài ra, đề xuất Quốc hội nghiên cứu và đưa ra chiến lược trong biên soạn SGK, đảm bảo tính bền vững tương đối; không nên thay đổi thường xuyên vì gây lãng phí.