Khó xử phạt các doanh nghiệp chia nhỏ quỹ lương để "né" đóng bảo hiểm xã hội

Thông tin về công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp năm 2023, Vụ Pháp chế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cho biết hiện nay về cơ bản việc triển khai thực hiện công tác này tại Bảo hiểm xã hội các tỉnh, thành phố đã theo đúng quy định của pháp luật. Qua đó, đã kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm hành chính, để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động. Tuy nhiên, việc thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực này vẫn còn những vướng mắc.

Cụ thể, theo Vụ Pháp chế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, một số quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp chưa cụ thể, dẫn đến còn có cách hiểu khác nhau, cần cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn để thực hiện thống nhất.

Đơn cử, như quy định về xác định mức tiền phạt khi đơn vị khắc phục hết tiền chậm đóng trước thời điểm lập Biên bản vi phạm hành chính: Khoản 5 Điều 39 Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định “phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng đối với người sử dụng lao động...”.

Do đó, khi các đơn vị bị thanh tra khắc phục 100% số tiền chậm đóng trước khi thanh tra trực tiếp tại đơn vị, việc xác định số tiền phạt còn bất cập.

Mặt khác, chưa có quy định rõ về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, theo quy định, tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội là mức lương, phụ cấp lương và các khoản thu nhập bổ sung khác.

Tuy nhiên, hiện nay không có quy định mức trần đối với các khoản chế độ hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ..., dẫn đến đơn vị sử dụng lao động cố tình chia nhỏ quỹ lương, đẩy thu nhập vào các khoản nêu trên để trốn đóng, ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi người lao động.

Khi phát hiện, cơ quan Bảo hiểm xã hội không có đủ căn cứ pháp lý và thực tiễn chứng minh hành vi vi phạm, để xử phạt vi phạm hành chính và kiến nghị khởi tố.

Khó khăn này xuất phát từ sự thiếu đồng bộ tại các văn bản quy phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp về mức đóng, mức lương, phụ cấp lương, các khoản thưởng.

Vướng mắc nữa cũng được đề cập là, tại Điều 39, Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định: “Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp không đúng mức quy định mà không phải là trốn đóng” và “trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự”.

Tuy nhiên, thực tế cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính chỉ có thể xác định là đóng không đủ số người thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, và đóng không đúng mức đóng quy định, mà không đủ khả năng để xác định được các hành vi đó là trốn đóng hay không phải trốn đóng.

Từ đó, dẫn đến ít trường hợp xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi trốn đóng.

Để công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong thời gian tới đạt hiệu quả, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho rằng cần hướng dẫn cụ thể việc xử lý vi phạm hành chính đối với các đơn vị có hành vi trốn đóng và chậm đóng, nhưng đã khắc phục toàn bộ số tiền chậm đóng trước thời điểm thanh tra chuyên ngành trực tiếp.

Cùng với đó, sửa đổi các văn bản liên quan công tác xử lý vi phạm hành chính, đảm bảo thuận tiện trong tổ chức thực hiện.

Theo Vụ Pháp chế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, trong khoảng thời gian từ ngày 15/12/2022 đến ngày 14/12/2023, toàn ngành đã ban hành, hoặc kiến nghị người có thẩm quyền ban hành 1.765 quyết định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp (tăng 1.325 quyết định so với cùng kỳ năm 2022).

Tổng số đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính là 1.763 đối tượng; số tiền xử phạt vi phạm hành chính phải thi hành là hơn 67,7 tỉ đồng; số tiền xử phạt vi phạm hành chính đã thi hành là trên 18,6 tỉ đồng.

Số quyết định xử phạt vi phạm hành chính đã thi hành xong 836 quyết định (bằng 47,36% tổng số quyết định xử phạt phải thi hành).