Bộ Công an lý giải đề xuất xử lý hình sự với hành vi chuẩn bị phạm tội

Tại tọa đàm truyền thông chính sách các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI do Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức, đại diện Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an), cho biết dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ở 13 tội danh, nhằm ngăn chặn từ sớm những hậu quả nghiêm trọng.

Mục đích của việc quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội là ngăn chặn tội phạm ngay từ khi hậu quả chưa xảy ra. Quy định này tập trung vào một số tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, khi hành vi phạm tội được thực hiện, hậu quả có thể rất lớn, thậm chí mang tính thảm sát. Ví dụ một nhóm người tập hợp, chuẩn bị dao, kiếm hoặc các loại hung khí, vũ khí nguy hiểm. Nếu không được ngăn chặn từ sớm, nhóm này có thể thực hiện hành vi giết người, gây hậu quả chết người đặc biệt nghiêm trọng. Bên cạnh đó, qua tổng kết thực tiễn và nghiên cứu, cơ quan soạn thảo nhận thấy còn nhiều hành vi cần được ngăn chặn ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Dự thảo hiện đề xuất mở rộng xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh. Các tội danh này tập trung trong một số nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng và tội phạm về ma túy.

Về ranh giới xử lý, đại diện Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp khẳng định không phải một người chỉ có ý định hoặc suy nghĩ về việc phạm tội đã bị xem xét trách nhiệm hình sự. Ý định phạm tội phải được biểu hiện ra bên ngoài bằng những hành vi khách quan, như chuẩn bị công cụ, phương tiện phục vụ việc thực hiện tội phạm. Trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền mới đánh giá, xác định có hay không hành vi chuẩn bị phạm tội.

Trước lo ngại quy định này có thể dẫn đến xử lý hình sự tràn lan, cơ quan này cho biết, việc xem xét trách nhiệm hình sự vẫn phải tuân thủ chặt chẽ thẩm quyền, trình tự và thủ tục được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng không thể chỉ nhìn qua một biểu hiện riêng lẻ để quyết định xử lý một người về hành vi chuẩn bị phạm tội. Thực tiễn xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội thời gian qua vẫn bảo đảm đúng người, đúng pháp luật và chưa xảy ra trường hợp oan sai. Việc mở rộng sang 13 tội danh được kỳ vọng giúp ngăn chặn tội phạm từ sớm, trước khi xảy ra những hậu quả khó hoặc không thể khắc phục.

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, qua đó giảm số tội có quy định hình phạt cao nhất này từ 10 xuống còn 4 gồm: Tội "Phản bội Tổ quốc", "Giết người", "Khủng bố", "Sản xuất trái phép chất ma túy". Việc lựa chọn các tội danh tiếp tục áp dụng hình phạt tử hình đã được đánh giá kỹ lưỡng về khoa học, thực tiễn và có tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

4 tội danh được đề xuất giữ lại được đánh giá là những tội có tính chất tàn ác nhất. Trong đó, 3 tội liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, tội còn lại tuy không trực tiếp xâm hại tính mạng nhưng có thể gây hậu quả hủy hoại giống nòi. Riêng đối với tội "Sản xuất trái phép chất ma túy", dự thảo vẫn đề xuất giữ hình phạt tử hình. Hành vi này có tính tổ chức rất cao, tính chất đặc biệt nghiêm trọng và được đánh giá là nguy hiểm nhất trong các tội phạm về ma túy.

Đại diện Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp dẫn chứng một số tội như vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy từng hoặc đang có hình phạt tử hình nhưng tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp. Hiệu quả phòng ngừa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là việc phát hiện và xử lý tội phạm kịp thời. Nếu một người trước khi thực hiện hành vi nhận thức được rằng sau khi phạm tội sẽ nhanh chóng bị phát hiện, xử lý thì tác dụng phòng ngừa sẽ cao hơn. Bên cạnh đó, trách nhiệm quản lý Nnhà nước và việc ứng dụng các công cụ giám sát, công nghệ cũng giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm.