Đề xuất sửa đổi nguyên tắc suy đoán vô tội trong tố tụng hình sự
Ngày 15/7/2026, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao (VKSNDTC) đã công bố và lấy ý kiến đối với Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) (sửa đổi). Trong đó, VKSNDTC có đề xuất sửa đổi, bổ sung để làm rõ hơn về nguyên tắc suy đoán vô tội.
Cụ thể, theo Điều 14 dự thảo BLTTHS (sửa đổi) thì người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Bên cạnh đó, khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội.
Ngoài ra, Điều 14 dự thảo BLTTHS (sửa đổi) cũng đề xuất, khi có nghi ngờ về các tình tiết làm căn cứ buộc tội, kết tội hoặc áp dụng hậu quả pháp lý bất lợi đối với người bị buộc tội mà không thể làm sáng tỏ theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì phải xử lý theo hướng có lợi cho họ.
Theo quy định hiện hành tại Điều 13 BLTTHS 2015, nguyên tắc suy đoán vô tội trong tố tụng hình sự được nêu rõ như sau:
- Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
- Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội.
Như vây, so với quy định hiện hành, VKSNDTC đã bổ sung nội dung để làm rõ hơn về nguyên tắc suy đoán vô tội theo hướng “Khi có nghi ngờ về các tình tiết làm căn cứ buộc tội, kết tội hoặc áp dụng hậu quả pháp lý bất lợi đối với người bị buộc tội mà không thể làm sáng tỏ theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì phải xử lý theo hướng có lợi cho họ”.
Ngoài ra, dự thảo BLTTHS cũng bổ sung nguyên tắc “Bảo đảm phân hóa xử lý khoan hồng trong tố tụng hình sự” tại Điều 23 dự thảo BLTTHS theo hướng cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện việc phân hóa xử lý trách nhiệm hình sự thông qua việc áp dụng các cơ chế xử lý và thủ tục không khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, thủ tục điều tra, truy tố, xét xử rút gọn và các cơ chế, thủ tục khác theo quy định của Bộ luật này và BLHS; bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời, thiết kế các thủ tục tương ứng để phân hóa, xử lý trong từng trường hợp như miễn trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, thủ tục rút gọn trong trường hợp nhận tội, chấp nhận hình phạt...
Trước đó, tại phiên họp thứ 4 (ngày 17/7), Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc sửa đổi BLTTHS.
Tại báo cáo thẩm tra về dự thảo BLTTHS, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã chỉ ra một số điểm cần cân nhắc kỹ.
Trong đó, về nguyên tắc suy đoán vô tội, cơ quan soạn thảo có đề nghị bổ sung nội dung "xử lý theo hướng có lợi" khi có nghi ngờ không thể làm sáng tỏ. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý, nội dung này không thuộc nội hàm nguyên tắc “suy đoán vô tội”, làm nhẹ đi yêu cầu của nguyên tắc hiện hành.
Dự thảo BLTTHS gồm 499 Điều, đưa ra nhiều thay đổi căn bản nhằm nâng cao hiệu quả tố tụng và bảo vệ quyền con người. Với định hướng bổ sung các nguyên tắc về bảo vệ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và bảo đảm phân hóa xử lý khoan hồng trong tố tụng hình sự, dự thảo quy định mở rộng thẩm quyền, trách nhiệm cho điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán, nhằm đề cao sự chủ động và đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và mở rộng phạm vi không khởi tố hoặc miễn trách nhiệm hình sự ở các giai đoạn tố tụng đối với một số trường hợp cụ thể.
