Những chính sách mới nổi bật có hiệu lực từ tháng 5

Quy định mới về tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung

Chính phủ ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung, trong đó làm rõ đối tượng, mức đóng và quy trình tham gia, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026.

Theo Nghị định, đối tượng tham gia là người sử dụng lao động và người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, không phải là điều kiện tuyển dụng hoặc gắn với đánh giá, khen thưởng, phúc lợi của doanh nghiệp.

Mức đóng do người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận, căn cứ vào khả năng tài chính và nhu cầu. Người sử dụng lao động có trách nhiệm xây dựng văn bản thỏa thuận với người lao động về việc tham gia và mức đóng, trong đó quy định rõ điều kiện để người lao động được hưởng phần đóng góp và kết quả đầu tư. Trường hợp có quy định về thời gian làm việc tối thiểu thì không quá 5 năm.

Nghị định cũng quy định cụ thể các trường hợp người lao động được hưởng quyền lợi, gồm: đủ điều kiện theo thỏa thuận; tử vong; mắc bệnh hiểm nghèo; suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng; người lao động là người nước ngoài chấm dứt cư trú, làm việc tại Việt Nam.

Về quy trình tham gia, người sử dụng lao động xây dựng phương án, lấy ý kiến người lao động và ký thỏa thuận tham gia trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng. Sau đó, doanh nghiệp ký hợp đồng với đơn vị quản lý quỹ hưu trí để mở tài khoản cá nhân cho từng người lao động. Việc đóng góp vào quỹ được thực hiện theo chương trình đã đăng ký, bao gồm phần đóng của người sử dụng lao động (nếu có) và phần đóng của người lao động, được quản lý theo từng tài khoản hưu trí cá nhân.

Nghị định 85/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định số 88/2016/NĐ-CP, được kỳ vọng góp phần hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy phát triển hệ thống hưu trí bổ sung, bảo đảm an sinh xã hội trong dài hạn.

Quy định mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình

Chính phủ ban hành Nghị định số 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã.

Nghị định quy định các hình thức, mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình, cụ thể như sau:

Về hành vi tảo hôn, tổ chức tảo hôn, Nghị định quy định phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 3 triệu đồng đối với hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn; phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án.

Về hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng, Nghị định quy định phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau: Đang có vợ hoặc đang có chồng mà kết hôn với người khác, chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ; đang có vợ hoặc đang có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác; chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ; kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng; cản trở kết hôn, yêu sách của cải trong kết hôn hoặc cản trở ly hôn...

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 18/5/2026; thay thế Nghị định số 82/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 117/2024/NĐ-CP).

Vi phạm trong lĩnh vực điện lực bị phạt tới 200 triệu đồng

Chính phủ ban hành Nghị định số 133/2026/NĐ-CP ngày 6/4/2026 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực. Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa đối với mỗi hành vi vi phạm trong lĩnh vực điện lực là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.

Nghị định quy định các hành vi vi phạm các quy định về Giấy phép hoạt động điện lực bị phạt từ 5 triệu đồng đến 200 triệu đồng.

Các hành vi vi phạm các quy định về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới bị phạt từ 500 nghìn đồng đến 100 triệu đồng.

Các hành vi vi phạm các quy định về hoạt động phát điện, truyền tải điện bị phạt từ 20 triệu đồng đến 120 triệu đồng.

Các hành vi vi phạm các quy định về phân phối điện bị phạt từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng.

Đối với các hành vi vi phạm các quy định về mua, bán buôn điện bị phạt từ 50 triệu đồng đến 180 triệu đồng.

Các hành vi vi phạm các quy định về bán lẻ điện bị phạt từ 10 triệu đồng đến 180 triệu đồng.

Nghị định cũng quy định phạt tiền tổ chức là đơn vị bán lẻ điện từ 50 triệu đồng đến 60 triệu đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây: Bán sai giá điện do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định; giao kết hợp đồng mua bán điện khi bên mua điện không bảo đảm một trong các điều kiện theo quy định.

Nghị định quy định phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 80 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm các quy định về sử dụng điện. Đáng chú ý là quy định phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 14 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thiết bị (phương tiện) đo đếm điện không được kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm theo quy định của pháp luật về đo lường; trộm cắp điện dưới mọi hình thức bị phạt từ 4 triệu đồng đến 20 triệu đồng.

Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với người cho thuê nhà thu tiền điện của người thuê nhà cao hơn quy định trong trường hợp mua điện theo giá bán lẻ điện để phục vụ mục đích sinh hoạt.

Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy từ ngày 1/7/2027

Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg quy định lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ. Quyết định có hiệu lực từ 16/5/2026.

Quyết định quy định thời điểm bắt đầu thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ như sau: Từ ngày 1/7/2027 đối với thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; từ ngày 1/7/2028 đối với các thành phố trực thuộc trung ương còn lại; từ ngày 1/7/2030 đối với các tỉnh còn lại. Tùy theo tình hình thực tế, các tỉnh này có thể quy định áp dụng thời hạn sớm hơn.

Quyết định quy định từ ngày 1/1/2028, xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phải đáp ứng quy định về khí thải Mức 2 trở lên.

Xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông vào “vùng phát thải thấp” của thành phố Hà Nội theo quy định của Luật Thủ đô phải đáp ứng quy định về khí thải theo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội.

Hành vi sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt đến 5 triệu đồng

Chính phủ ban hành Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó Điều 26 quy định mức phạt với hành vi phạm quy định về sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình, trừ trường hợp người chứa chấp là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người vi phạm.

Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với hành vi quy định tại khoản 1 Điều này.

Quy định này có hiệu lực từ ngày 15/5/2026.

Sử dụng dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời trên ứng dụng định danh quốc gia VneID

Chính phủ ban hành Nghị định số 88/2026/NĐ-CP quy định quản lý dữ liệu giáo dục và đào tạo. Trong đó, Nghị định quy định các cơ quan, đơn vị trong hệ thống giáo dục quốc dân theo thẩm quyền có trách nhiệm chuẩn bị, xây dựng hệ thống công nghệ hoặc sử dụng dịch vụ của các nhà cung cấp phục vụ việc tạo lập, báo cáo dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời theo quy định.

Dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời sau khi được tiếp nhận, lưu trữ hợp lệ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo sẽ được chia sẻ, liên thông tích hợp tự động trên ứng dụng định danh quốc gia VNeID. Các cá nhân có quyền khai thác dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời của bản thân đã được tích hợp trên ứng dụng định danh quốc gia để sử dụng tương đương cho các loại văn bản giấy liên quan.

Việc khai thác, sử dụng dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời có thể được thực hiện thông qua các ứng dụng khác theo quy định của pháp luật đảm bảo đáp ứng các điều kiện sau: Bên tiếp nhận dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời của cá nhân để sử dụng có khả năng kiểm tra, xác thực dữ liệu theo quy định pháp luật về dữ liệu. Việc khai thác, sử dụng dữ liệu phải bảo đảm dữ liệu đã được xác thực có đủ giá trị pháp lý tương đương dữ liệu gốc theo quy định của pháp luật về dữ liệu và giao dịch điện tử. Dữ liệu phải được thu thập, cung cấp cho chủ thể dữ liệu và được sử dụng đúng mục đích, tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Nghị định có hiệu lực thi hành từ 15/5/2026.