Rủi ro bản quyền khi dùng AI tạo sinh

Phóng viên tại Thụy Sĩ dẫn nghiên cứu của công ty bảo hiểm AXA và Viện Sotomo cho thấy gần 1/2 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Thụy Sĩ đã bắt đầu sử dụng AI trong hoạt động của mình. Bên cạnh dịch thuật và tạo văn bản, hơn 1/3 số doanh nghiệp sử dụng công nghệ này để tạo nội dung quảng cáo, trong khi gần 1/4 tư sử dụng AI để tạo hình ảnh cho trang web hoặc tài liệu tiếp thị. Cách làm này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn cho phép doanh nghiệp nhanh chóng tiếp cận nhiều lựa chọn sáng tạo.

Tuy nhiên, việc sử dụng nội dung do AI tạo ra cũng đặt ra câu hỏi về bản quyền. Doanh nghiệp không thể đơn giản sử dụng lại hình ảnh của người nổi tiếng cho mục đích quảng cáo, chẳng hạn tạo hình ảnh nhân vật James Bond đeo đồng hồ Patek Philippe. Vậy doanh nghiệp có thể sử dụng hình ảnh do AI tạo ra đến mức nào mà không phát sinh vấn đề pháp lý? Doanh nghiệp có thể làm gì để giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là những rủi ro liên quan đến việc tuân thủ bản quyền? Bà Sabrina Konrad, chuyên gia pháp lý tại Viện Sở hữu Trí tuệ Liên bang Thụy Sĩ, đã chia sẻ quan điểm về những vấn đề này.

Về rủi ro khi doanh nghiệp sử dụng hình ảnh hoặc văn bản do AI tạo ra, bà Konrad cho biết tùy thuộc vào chất lượng của công cụ, cách thức hoạt động và thông tin đầu vào, chẳng hạn hướng dẫn hoặc tập dữ liệu được cung cấp cho hệ thống AI, công nghệ này có thể tạo ra nội dung chứa các yếu tố được bảo hộ bản quyền. Do đó, doanh nghiệp có thể phải chịu các hình thức xử lý dân sự, thậm chí hình sự.

Theo bà Konrad, doanh nghiệp nên kiểm tra xem các ngoại lệ pháp lý, chẳng hạn quyền trích dẫn, có được áp dụng hay không. Nếu có, doanh nghiệp cần ghi rõ nguồn ban đầu. Khi không chắc chắn, doanh nghiệp có thể tìm kiếm thông tin trên mạng hoặc sử dụng các công cụ phát hiện sao chép (đạo văn).

Thời gian qua, các nền tảng AI tạo sinh như Midjourney và DALL·E được sử dụng phổ biến tại Thụy Sĩ. Điều này đặt ra câu hỏi về quyền sở hữu đối với nội dung được tạo ra trên các nền tảng này. Bà Sabrina Konrad cho biết vấn đề này phụ thuộc vào từng trường hợp. Doanh nghiệp cần xem xét kỹ điều khoản sử dụng của từng nền tảng, bởi các điều khoản này có thể đặt ra những hạn chế đối với việc sử dụng sản phẩm do AI tạo ra.

Quy định hiện hành của Midjourney xác định hình ảnh được tạo ra thuộc về cá nhân hoặc doanh nghiệp tạo ra hình ảnh và có thể được sử dụng mà không cần ghi công cho nền tảng. Tuy nhiên, vẫn có một số ngoại lệ. Những doanh nghiệp có doanh thu hằng năm trên 1 triệu USD phải đăng ký một gói dịch vụ cụ thể. Ngoài ra, nếu hình ảnh được tạo ra bằng cách nâng độ phân giải của một hình ảnh có sẵn, việc sử dụng hình ảnh đó có thể bị hạn chế.

Từ góc độ pháp lý, bà Konrad khuyến nghị doanh nghiệp tránh sử dụng những nội dung có thể xâm phạm bản quyền của bên thứ ba. Doanh nghiệp cũng cần lưu ý rằng một số nền tảng có thể sử dụng lại nội dung do người dùng tạo ra để huấn luyện AI hoặc phục vụ các mục đích khác, trong đó có quảng cáo.

Về sự khác biệt giữa nội dung do AI tạo ra và nội dung do con người tạo ra, bà Konrad cho biết, tại Thụy Sĩ, chỉ nội dung do con người tạo ra mới được bảo hộ bản quyền. Nội dung do AI tạo ra không tự động được hưởng sự bảo hộ đó.

Tuy nhiên, nếu người dùng có sự tác động đáng kể hoặc thực hiện những sửa đổi đáng kể đối với sản phẩm do AI tạo ra, nội dung đó có thể đủ điều kiện được bảo hộ bản quyền, bởi trong trường hợp này AI chỉ đóng vai trò là công cụ. Hiện chưa có ngưỡng cụ thể, chẳng hạn yêu cầu sửa đổi 60%, để xác định quyền tác giả. Mỗi trường hợp phải được xem xét riêng.

Đến nay, chưa có vụ kiện nào về vấn đề này được xét xử tại Thụy Sĩ. Tuy nhiên, một số nước khác, đặc biệt là Mỹ và Đức, đã có phán quyết liên quan đến tranh chấp về sử dụng nội dung được bảo hộ để huấn luyện AI. Theo bà Konrad, nếu một vụ việc được đưa ra trước tòa án Thụy Sĩ, tòa có thể xem xét không chỉ pháp luật Thụy Sĩ mà cả án lệ nước ngoài khi đưa ra phán quyết.

Trong những tháng qua, Hội đồng Liên bang Thụy Sĩ đã công bố các khuyến nghị cho chính quyền về những vấn đề liên quan đến AI, có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo. Đạo luật Trí tuệ nhân tạo của Liên minh châu Âu cũng tạo ra một khuôn khổ phù hợp cho các doanh nghiệp Thụy Sĩ, đặc biệt là những doanh nghiệp cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên AI tại thị trường châu Âu. Bà Konrad cho rằng, doanh nghiệp cần minh bạch về nội dung do AI tạo ra, qua đó góp phần xây dựng lòng tin với khách hàng và nhân viên.

Bà cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp cần tìm hiểu đầy đủ trước khi sử dụng các công cụ AI, trước hết là đọc kỹ điều khoản sử dụng để hiểu những tác động đối với dữ liệu và bản quyền. Doanh nghiệp cũng cần bảo đảm tính hợp pháp của nội dung do AI tạo ra. Ngoài ra, AI có thể củng cố các định kiến hoặc tạo ra những tài liệu không đáng tin cậy, vì vậy doanh nghiệp cần duy trì việc giám sát về đạo đức và chất lượng. Bà Konrad nhấn mạnh AI là một công cụ mạnh nhưng cần được sử dụng thận trọng và có cân nhắc.