“Con đường anh đi” với chủ nghĩa anh hùng cách mạng

Nhà văn của nhiệt huyết và khát vọng, chị hướng ngòi bút mình đến với thanh niên bằng yêu thương và sự trân trọng. Nơi đó, những con đường được mở ra - về ý nghĩa và giá trị sống - về sự góp sức nơi mỗi người nhằm bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước.

Mở đầu tập truyện này, cũng chính là “Con đường anh đi”, một tác phẩm tiêu biểu. Đó là câu chuyện về Thương - cô gái ngây thơ, trong sáng - với hành trình trưởng thành và bước đi từng bước vững vàng, tiếp nối con đường mà Linh - người bạn cùng lớp, người cộng sản - chàng trai đã yêu thương và dìu dắt Thương trên con đường cách mạng. “Từ đó, tôi theo Linh, theo chúng bạn xuống đường đấu tranh đòi quyền sống, Linh giảng giải cho tôi hiểu thế nào là lý tưởng của thanh niên, dạy tôi viết truyền đơn, viết khẩu hiệu...”. Cô nữ sinh ấy nghĩ rằng mình đang “…chống đối bất công trong xã hội mà thôi!”, cho đến khi Linh hy sinh, và đồng chí của Linh xuất hiện cùng lá thư anh để lại, mọi thứ rõ ràng hơn. Và Thương, không mất nhiều thời gian để trưởng thành, “Đêm nay, tôi cùng đồng đội hành quân ra biên giới Tây Nam...” một quyết định thấu suốt cùng một tâm nguyện, một lời khẳng định chắc nịch: “Linh ơi! Con đường anh đi giờ đã có em…, em nguyện sẽ đi tiếp con đường còn dang dở của anh cho đến hơi thở cuối cùng”.

Từ một cô gái vô tư sống trong sự bao bọc của gia đình, Thương trở thành bộ đội Cụ Hồ. Chính bởi những trái tim yêu nước bên cạnh đã mở lối, Thương biết đâu là con đường mình nên thuộc về, nên bước tiếp. Đó không chỉ là bước chuyển của tâm lý nhân vật, đó còn là sự cởi bỏ những vô tư trước vận mệnh nước nhà. Tác giả đã hợp lý hóa tính cách và hành động của nhân vật bằng những thủ pháp tăng tiến trong sắp xếp các sự kiện, mâu thuẫn, nút thắt... góp phần đưa nhân vật của mình đến với lý tưởng, một cách nhẹ nhàng mà thuyết phục.

Ở “Tôi đi bộ đội”, ta bắt gặp Huyền - một cô gái với tuổi đời hoa mộng - nhưng khi đứng trước những lựa chọn vẫn đủ sáng suốt để quyết định con đường sống có ích cho gia đình, cho xã hội. Trước hết phải thấy vì “thương má”, vì muốn “giảm gánh nặng cho gia đình” nên sau những trăn trở, Huyền vẫn thấy “Chỉ con đường đi bộ đội là thích hợp nhất...”. Mà tưởng muốn đi bộ đội là được đi sao? Không, “Đây là đợt tuyển quân đặc biệt, chỉ tuyển chọn những thanh niên ưu tú, phù hợp với tiêu chuẩn của quân đội chính qui...”. Và vì là đi bộ đội trong thời bình, nên quân đội được xem như “...một trường đại học tổng hợp...”, vậy là thích quá rồi còn gì?

Huyền đã trong tâm thế đó mà lên đường. Hoàn cảnh lớn của đất nước đã tác động trực tiếp đến cuộc sống của mỗi người dân, và nhà văn với khuynh hướng tư duy cách mạng, không vội vàng, đã chầm chậm dẫn dắt nhân vật tuổi trẻ của mình đi từ xung đột nội tâm đến thúc đẩy sự phát triển của hành động, minh chứng cho quá trình giác ngộ lý tưởng một cách hoàn toàn chủ động.

Một cô gái “...trước giờ chưa từng xa nhà...”, lúc tiễn quân còn “ôm má khóc thút thít...” với “...cái thắt nơ màu đỏ trên hai bím tóc...”, trên chuyến xe đưa quân còn ói lên ói xuống, thế mà lại từng bước thích nghi rồi vững vàng tự lúc nào, không chỉ “Chấp hành nghiêm kỷ luật của quân đội...” mà còn biết an ủi, động viên đồng chí bên cạnh, khi Hân “định trốn về thăm má vài bữa...”. “Tôi đi bộ đội” không phải vì thích mà vì buộc phải, nhưng rồi môi trường quân đội đã rèn nên một cô Huyền mạnh mẽ, vững lòng “...vượt qua khó khăn để làm cô bộ đội cho tốt, để khi hoàn thành nghĩa vụ về quê, mình sẽ ngẩng cao đầu mà bước.” Ở đây, ta thấy được một bầu nhiệt huyết, một tuổi trẻ năng động và tràn đầy sức sống, không ngại khó, ngại khổ. Một hình mẫu của sự trưởng thành.

Đến với “Cánh chim không mỏi” ta bắt gặp Hoàng Mai - một biệt động - nay là cô gái bán dạo “Đậu phộng này ở Cái Sâu, ngọt và bùi lắm... người miền Tây thiệt thà lắm, nói sao là y như vậy hà!”, mai là bà bầu “...khóc lóc xin vào thăm chồng”, ngày kia lại thành cô nữ sinh với chiếc áo dài trắng xuống đường biểu tình “Độc lập muôn năm! Tự do muôn năm!”… Người nữ tình báo ấy như một cánh chim sải rộng tung cao trên bầu trời quê hương, kết nối tin tức cho tổ chức, góp sức mình không ngừng nghỉ cho cuộc chiến vệ quốc đến hơi thở sau cùng. Đúng như tôn chỉ cao đẹp mà Hoàng Mai từng ước nguyện “Là người, tôi sẽ chết cho quê hương...” như lời trong bài hát mà cô yêu thích.

Một diễn biến hết sức nhẹ nhàng, được ở chỗ dễ hiểu, dễ nắm bắt nhưng chưa thách đố được người đọc, chưa đủ kịch tính hay gay cấn để khiến ta phải căng óc theo nhận vật, dù cái chết của Hoàng Mai ít nhiều gây xúc động. Và đó cũng là phần đáng tiếc của tác phẩm.

Dẫu vậy, nơi “Con đường anh đi”, lại ẩn chứa vô cùng những cảm xúc chân thành, cởi mở nhưng cũng xiết bao hùng dũng, kiên định rất miền Tây. Lần lượt “Bức tranh định mệnh”, “Hương mận” rồi “Đưa anh qua bến Ninh Kiều”, “Đi hay là chết”… bạn sẽ bắt gặp những nồng nàn ấm áp của tình người, những chớm nở thanh xuân tươi đẹp, trong trẻo, những tấm lòng của người miền sông nước dành cho gia đình, nguồn cội và những trái tim luôn nặng tình đất nước, quê hương.

Nhớ về “Thép đã tôi thế đấy” của Nhà văn Nikolai.A.Ostrovsky đã từng có một câu nói bất hủ từ nhân vật Paven “Đời người sống chỉ có một lần, phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí...”, và đọc Huyền Văn với “Con đường anh đi”, ta thấy được lý tưởng và khát khao cống hiến đầy nhiệt huyết đó; sự hiến dâng tận lực của tuổi trẻ dành cho sơn hà xã tắc.

Đặc biệt, hình ảnh người lính sau hòa bình lại khiến ta nhiều suy ngẫm, không phải chiến đấu giỏi thì có thể làm kinh tế giỏi, làm người quản lý giỏi; một người tốt tính không đồng nghĩa là một người năng lực. “Vì một câu nói” với nhân vật “chú ba” là hiện thực đời sống xã hội bất cập của độ chênh giữa “ghế ngồi” và khả năng giải quyết vấn đề. Đó cũng là những khó khăn, trở ngại mà thời kỳ đầu xây dựng đất nước chúng ta phải đối diện. Nhưng mừng là “chú ba” rồi cũng đến lúc “không cố chấp như hồi xưa nữa...” và chịu “...đi học bổ túc văn hóa...”, chấp nhận “...không giấu dốt...” để cải thiện bản thân, giúp mình tiến bộ hơn. Ở đây, tác giả với cái nhìn tích cực, đã không ngại lia ngòi bút của mình chạm vào một đề tài tế nhị, chính vì lẽ đó, trong một hệ qui chiếu chặt chẽ và thống nhất, ý thức tổ chức, tinh thần dân tộc được đề cao.

Không ồn ào, Huyền Văn lặng lẽ viết và không ngừng cho ra tác phẩm - dù không lớn lao - nhưng đủ để minh chứng cho một trái tim yêu thương cuộc đời, đủ để khẳng định về một lý tưởng sống, rằng sẽ tận hiến hết sức có thể trong khả năng mình, như chính nghiệp nhà binh mà chị đã từng đi qua vậy.

“Con đường anh đi” không cường điệu, không nhiều kịch tính, không bay bổng hay dữ dội mà nhẹ nhàng và thâm trầm xuyên suốt” là lời của chính tác giả, và đúng. Với cách kể chuyện dễ thương, lối văn gần gũi cùng giọng điệu trầm, tập truyện đã để lại những xúc cảm nhất định trong lòng bạn đọc. Đặc biệt, với tuổi trẻ, tập truyện như góp phần định hướng tư tưởng, giúp các em có cái nhìn rõ hơn về con đường phía trước - con đường của cống hiến và ý thức hệ chân chính - Bất chợt tôi nghĩ, quyển sách này nên và cần có mặt ở các thư viện của các trường học biết bao.

Nhà văn Huyền Văn tên thật Nguyễn Thị Huyền Sương, sinh năm 1959, hội viên Hội Nhà văn Cần Thơ. Sinh sống và làm việc tại Cần Thơ. Đã xuất bản 6 đầu sách gồm truyện ngắn, tản văn và nhiều sách in chung. Là một cây bút truyện ngắn quen thuộc của Cần Thơ nói riêng và của miền Tây Nam bộ nói chung. Năm 2014, nhà văn Huyền Văn đã có tập truyện ngắn “Không phải lần đầu” do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành. Năm 2023, nhà văn Huyền Văn tiếp tục ra mắt tập truyện ngắn “Con đường anh đi” do Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân ấn hành.