Những "khoảng trống" trong kiểm tra, giám sát thực phẩm vào trường học

Nỗi lo thực phẩm "bẩn" vào trường học

Theo thống kê của Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 13/4, đã có 187 học sinh Trường Tiểu học Bình Quới Tây xuất hiện triệu chứng nghi ngộ độc thực phẩm, trong đó 59 em phải nhập viện điều trị nội trú sau khi ăn tại trường. Bữa ăn tại trường gồm cơm, gà kho gừng, canh bắp cải nấu thịt, dưa leo xào, mận; bữa xế là bánh flan.

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin về các trường hợp nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh đã thành lập đoàn điều tra, phối hợp với chính quyền địa phương để xử lý vụ việc. Kết quả điều tra ban đầu cho thấy, nhà trường ký hợp đồng cung cấp suất ăn sẵn với Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sản xuất Vận chuyển Hữu Phước.

Ngày 7/4, suất ăn được chế biến tại cơ sở của đơn vị, sau đó vận chuyển đến Trường Tiểu học Bình Quới Tây để chia suất. Cơ sở cung cấp suất ăn đã tạm ngưng hoạt động phục vụ công tác điều tra.

Cùng với đó, nhiều trường học trên địa bàn Thành phố do đơn vị này cung cấp suất ăn bán trú cũng đã thông báo tạm dừng tổ chức ăn bán trú nhằm bảo đảm an toàn cho học sinh trong thời gian chờ kết luận điều tra và phương án thay thế.

Trước đó, cuối tháng 1/2026, qua phản ánh của báo chí, TP Hồ Chí Minh ghi nhận vụ việc liên quan đến một công ty cung cấp suất ăn cho học sinh bị phản ánh sử dụng thịt hết hạn sử dụng trong chế biến suất ăn. Các trường học do đơn vị này cung cấp suất ăn bán trú cũng phải thông báo tạm dừng tổ chức bán trú và chuyển sang đơn vị khác.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết, việc tạm ngưng cung cấp suất ăn trong thời gian xử lý sự cố có thể gây khó khăn cho phụ huynh và học sinh khi phải tự tổ chức bữa ăn. Sở đã hỗ trợ giới thiệu một số đơn vị cung cấp suất ăn khác để các trường xem xét, lựa chọn nhằm bảo đảm hoạt động bán trú được duy trì.

Theo Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, hiện trên địa bàn Thành phố có khoảng 317 doanh nghiệp cung cấp suất ăn cho trường học. Thành phố có khoảng 3.500 trường học với nhiều hình thức tổ chức bữa ăn khác nhau. Trong đó, có trường tự tổ chức căn tin, có trường ký hợp đồng với doanh nghiệp để nấu ăn tại chỗ hoặc vận chuyển suất ăn từ bên ngoài vào.

Liên quan công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học, bà Phạm Khánh Phong Lan cho biết, các doanh nghiệp cung cấp suất ăn công nghiệp đều phải được thẩm định và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm trước khi hoạt động. Trong quá trình vận hành, các đơn vị tiếp tục chịu thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất nhằm bảo đảm tuân thủ quy định.

Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cũng đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai nhiều chương trình, hoạt động nhằm nâng cao chất lượng và bảo đảm an toàn bữa ăn học đường.

Theo Sở, mục tiêu trọng tâm tại trường học là phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Công tác này được thực hiện thông qua nhiều giải pháp, trong đó có việc yêu cầu doanh nghiệp ký cam kết, nhấn mạnh trách nhiệm không chỉ tuân thủ quy định pháp luật mà còn phải bảo đảm chất lượng thực tế của suất ăn.

Lãnh đạo Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết, việc ký kết và triển khai các chương trình phối hợp vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Thực tế cho thấy vẫn còn những cơ sở chưa bảo đảm đầy đủ điều kiện an toàn thực phẩm, một số vi phạm chỉ được phát hiện thông qua phản ánh của báo chí và người dân. Điều này cho thấy, vẫn còn tồn tại những hạn chế và cần phải tiếp tục siết chặt công tác quản lý.

Những "lỗ hổng" trong công tác thanh kiểm tra

Theo Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, đơn vị đang phối hợp với lực lượng chức năng tại 168 phường, xã để tổ chức kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm trên địa bàn. Ngoài lực lượng kiểm tra của Sở, còn có lực lượng kiểm tra liên ngành tại địa phương và lực lượng công an cấp cơ sở cùng tham gia công tác giám sát. Sự phối hợp này góp phần tăng cường hiệu quả quản lý và nâng cao tính răn đe trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Trong trường hợp phát hiện vi phạm gây ngộ độc thực phẩm, sau khi có kết luận của cơ quan y tế về mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe, các cơ quan chức năng sẽ xử lý theo quy định. Mức xử phạt đối với hành vi vi phạm có thể rất cao, có trường hợp trên 100 triệu đồng; đối với doanh nghiệp, mức xử phạt còn cao hơn so với hộ kinh doanh cá thể.

Tuy nhiên, bà Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, công tác thanh tra, kiểm tra hiện nay còn gặp khó khăn do phải thực hiện theo kế hoạch và quy trình phê duyệt. Các kế hoạch kiểm tra đều phải được thông qua Thanh tra Thành phố và Ủy ban nhân dân Thành phố, đồng thời phải thông báo trước cho đơn vị được kiểm tra. Điều này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả phát hiện vi phạm.

Thực tế cho thấy, trong các đợt kiểm tra theo kế hoạch, phần lớn cơ sở đều được đánh giá “đạt yêu cầu”, trong khi nhiều sai phạm lại chỉ được phát hiện thông qua phản ánh của báo chí, người dân hoặc các đợt kiểm tra đột xuất. Theo lý giải của bà Phạm Khánh Phong Lan, nguyên nhân là do các đơn vị thường có sự chuẩn bị khi biết trước thời gian kiểm tra, dẫn đến khó phát hiện vi phạm trong điều kiện kiểm tra thông thường.

Ngay trong một số trường hợp cụ thể như vụ việc liên quan đến Công ty Sagofood, sau khi báo chí phản ánh, đoàn kiểm tra tiến hành làm việc thì các dấu hiệu vi phạm đã được khắc phục, vì vậy kết quả kiểm tra tại thời điểm đó vẫn bảo đảm yêu cầu.

Bên cạnh đó, theo quy định, mỗi đơn vị chỉ được kiểm tra theo kế hoạch tối đa một lần trong năm. Điều này dẫn đến thực tế có thể xảy ra tình trạng sau kiểm tra vẫn phát sinh vi phạm nhưng khó được phát hiện kịp thời.

Trước thực tế này, Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh đề xuất tăng cường các đợt thanh tra, kiểm tra đột xuất nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, việc thực hiện thanh tra đột xuất phải dựa trên thông tin, dữ liệu có cơ sở như phản ánh, tố cáo hoặc dấu hiệu vi phạm cụ thể, đồng thời tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Thực tế triển khai cũng cho thấy còn nhiều vướng mắc. Có trường hợp đoàn kiểm tra phát hiện vi phạm theo hình thức đột xuất, nhưng sau đó doanh nghiệp khiếu nại, cho rằng quy trình kiểm tra chưa bảo đảm đúng quy định.

Giám đốc Sở An toàn thực phẩm dẫn chứng thêm, có doanh nghiệp nằm trong kế hoạch kiểm tra và đã được thông báo trước. Tuy nhiên, khi đoàn kiểm tra đến theo lịch, đơn vị này nhiều lần không hợp tác, đóng cửa và né tránh làm việc. Trên cơ sở nghi vấn, Sở đã quyết định tiến hành kiểm tra đột xuất và phát hiện vi phạm. Dù doanh nghiệp không phủ nhận hành vi vi phạm nhưng vẫn khiếu nại về hình thức kiểm tra.

Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, với quy mô khoảng 3.500 trường học, số lượng suất ăn lớn mỗi ngày, lực lượng thanh tra mỏng và điều kiện khí hậu nóng ẩm, việc kiểm soát tuyệt đối là rất khó khăn. Do đó, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng.

Trong đó, trách nhiệm của nhà trường, đặc biệt là hiệu trưởng, được xác định là rất quan trọng trong tổ chức bữa ăn học đường. Bên cạnh đó, việc giám sát của phụ huynh từ khâu tiếp nhận nguyên liệu, điều kiện chế biến đến chất lượng bữa ăn cũng góp phần tăng tính minh bạch và kịp thời phát hiện sai phạm.

Liên quan nội dung này, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành kế hoạch kiểm tra việc chấp hành pháp luật về an toàn thực phẩm đối với các đơn vị cung cấp suất ăn và nguyên liệu cho trường học trong tháng 4/2026. Nội dung kiểm tra tập trung vào hồ sơ pháp lý, điều kiện vệ sinh, nguồn gốc thực phẩm, ghi nhãn và quy trình kiểm thực theo quy định.