Làm chủ "cây đèn thần" để tri ân những người đưa đò nhân ngày 20/11

Nhìn hình ảnh ấy, tôi chợt nhớ về một câu chuyện cổ tích quen thuộc mà thời bằng tuổi các em ai cũng từng được nghe đó là câu chuyện về Aladdin và cây đèn thần.

Khi Aladdin xoa tay vào cây đèn, một vị thần khổng lồ xuất hiện và phục tùng tuyệt đối: "Chủ nhân muốn điều gì, tôi sẽ lập tức thực hiện !". Thần đèn có thể dời non lấp bể, xây lâu đài trong nháy mắt, nhưng bản thân thần lại vô tri về mặt thiện ác. Nếu rơi vào tay kẻ xấu, thần đèn sẽ lập tức trở thành công cụ gieo rắc tai ương.

Ngày nay, bước ra khỏi trang sách cổ tích, chúng ta nhận ra nhiều học sinh đang sở hữu một "cây đèn thần" như thế trong cặp, trong túi quần, đó chính là chiếc điện thoại thông minh. Chỉ với một cú chạm màn hình, chiếc điện thoại mở ra cả một kho tàng tri thức của nhân loại, giúp các em tra cứu bài giảng, học ngoại ngữ, kết nối bạn bè. Đó là cái LỢI lớn. Nhưng cái HẠI cũng âm thầm bám theo: Nếu không có bản lĩnh, các em sẽ dễ dàng bị "ông thần đèn" này quay lại làm chủ. Những trò chơi điện tử thâu đêm, những video ngắn cuốn hút nhưng vô bổ đang âm thầm "đánh cắp" thời gian và làm suy giảm sự tập trung của các em.

Nhiều em hiện nay rất tự hào vì mình "thông minh công nghệ", biết dùng điện thoại giải nhanh một bài toán, dùng trí tuệ nhân tạo (AI) viết hộ một bài văn. Nhưng đó thực chất chỉ là sự "thông minh mượn" từ máy móc. Nếu ỷ lại hoàn toàn vào chiếc điện thoại, bộ não của các em sẽ lười suy nghĩ. Khi máy móc giải quyết hết mọi việc, đầu óc con người sẽ ngừng vận hành. Đó chính là lúc cái bẫy "thông minh hại thông minh" xuất hiện: Chúng ta tưởng mình biết hết vạn vật, nhưng thực ra lại không tự mình thấu hiểu được điều gì. Công nghệ sinh ra là để phục vụ con người, chứ không phải để thay thế tư duy của các em.

Món quà trân quý nhất, ý nghĩa nhất mà các em có thể dâng tặng lên quý thầy cô nhân ngày 20/11 không nằm ở những món quà đắt đỏ, mà nằm ở sự trưởng thành trong nhận thức và kết quả học tập tự thân của chính các em.

Để thực sự làm chủ "cây đèn thần" của mình, tôi có vài lời khuyên dành cho các em học sinh:

1. Sử dụng đúng chỗ, có chừng mực: Hãy đặt ra giới hạn cho bản thân. Điện thoại là để hỗ trợ học tập và giải trí lành mạnh trong một khung giờ nhất định. Tuyệt đối không để màn hình điện thoại chen vào giờ học trên lớp hay những giờ cơm quây quần bên gia đình.

2. Rèn luyện tư duy tự thân vận động: Trước một bài toán khó, một đề văn hay, hãy khoan tìm kiếm trên mạng. Hãy cho phép bộ não của mình được tư duy, được thử thách, thậm chí là được sai và làm lại. Sự thông minh thực sự phải được rèn luyện từ chính sự động não của các em.

3. Biết ơn người định hướng: Hãy nhớ rằng, chiếc điện thoại thông minh có thể cho các em kiến thức, nhưng chỉ có thầy cô mới cho các em trí tuệ, đạo đức và tình yêu thương. Điện thoại có thể trả lời câu hỏi các em cần gì, nhưng Thầy Cô mới là người chỉ cho các em biết mình nên trở thành người như thế nào.

Chào đón ngày 20/11, chúc các em sẽ luôn là những "Aladdin bản lĩnh", biết dùng công nghệ để thắp sáng tương lai, chăm chỉ học tập để xứng đáng với công ơn quản giáo, dìu dắt của những người thầy, người cô kính yêu!

Nguyễn Văn Phép

(Cựu GV trường PTTH Bình Minh - Vĩnh Long)