Gian lận xăng dầu vì pháp lý nhiều khoảng trống

Mới đây, tại cuộc tọa đàm “Xăng dầu giả, thiệt hại thật”, ông Trần Hữu Linh, Tổng cục trưởng Tổng Cục Quản lý thị trường, Bộ Công thương cho biết, trong những năm qua tình hình buôn lậu, gian lận thương mại với những mặt hàng xăng dầu vẫn diễn biến tương đối phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát trong lĩnh vực xăng dầu. Qua công tác kiểm tra, có những trường hợp 50% mẫu xăng A95 và 100% mẫu xăng E5 tại một vài cửa hàng đều không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo ông Trần Hữu Linh, hành vi vi phạm chủ yếu gồm: Không đảm bảo chất lượng và kinh doanh xăng dầu nhập lậu không rõ nguồn gốc. “Đối với xăng dầu nhập lậu không rõ nguồn gốc, tình trạng buôn lậu xăng dầu để đưa vào hệ thống bán lẻ xăng dầu là có. Và đã có một số ổ nhóm, đối tượng tương đối chuyên nghiệp vẫn còn tồn tại, gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Mặc dù thời gian qua lực lượng cảnh sát biển, bộ đội biên phòng, công an đã có những chuyên án lớn để bắt giữ, khởi tố các vụ nói trên. Tuy nhiên do vùng biển phía Tây Nam của chúng ta đã bị lợi dụng và thời điểm đêm tối vẫn có gian thương tận dụng để vận chuyển xăng dầu bất hợp pháp vào đất liền”, ông Linh nêu vấn đề.

Về phía doanh nghiệp, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Sỹ Văn - Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty xăng dầu Nghệ An cho biết: “Với hệ thống 79 điểm cửa hàng xăng dầu trực thuộc và gần 200 đại lý nhượng quyền bán lẻ, riêng phương tiện vận tải đến các cửa hàng xăng dầu của công ty để bán lẻ tới người tiêu dùng có những quy trình rất chặt chẽ như: Lưu kho, lấy mẫu, kiểm tra, niêm phong, bàn giao và chúng tôi luôn kiểm tra trước khi cấp hàng. Riêng những cửa hàng trực thuộc Petrolimex đều được nhận diện đánh số và quản lý theo từng tuyến khu vực ”, ông Văn chia sẻ. Được biết nguyên tắc quan trọng trong quản lý của công ty xăng dầu Nghệ An là bảo vệ tối đa quyền lợi của khách hàng.  

Trước tình trạng xăng dầu giả và kém chất lượng vẫn có cơ hội “qua mặt” các cơ quan quản lý trên thị trường như hiện nay, để đảm bảo quyền lợi cao nhất cho khách hàng. Xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, nhưng khi mua hàng người tiêu dùng chỉ có thể mua bằng niềm tin bởi đây là loại hàng hóa không nếm được, không nhìn thấy được để xác định chất lượng thật hay giả. Bất cập hiện nay lĩnh vực xăng dầu do nhiều đơn vị cùng quản lý nên trong quá trình kiểm tra dễ bị trùng lặp. Riêng về công tác kiểm tra chất lượng, hiện nay cũng có nhiều đơn vị chịu trách nhiệm tuy nhiên do hạn chế về cơ ở vật chất, nguồn thông tin, quy chế cách thức phối hợp với nhau chưa đồng bộ cho nên các vi phạm về chất lượng xăng dầu chưa phát hiện kịp thời.

Thực tế sự bất cập cho thấy thời gian qua tại tỉnh Nghệ An có doanh nghiệp Công ty CPTM & DV Tiến Nhật hoạt động vi phạm nhiều lần cụ thể ngày 29/6/2019 đã bị cơ quan chức năng bắt giữ một xe biển số 37C 019.53 với chủ phương tiện là Công ty CPTM & DV Tiến Nhật đang cung cấp dầu tại cảng Lạch Quèn, huyện Quỳnh Lưu cho một điểm kinh doanh giấy xác nhận điều kiện làm đại lý xăng dầu không có và không có giấy phép kinh doanh xăng dầu, điều ngạc nhiên trước đó trong tháng 5/2019, Thanh tra Sở Công thương cũng đã bị xử phạt 40 triệu đồng đối với Công ty CPTM & DV Tiến Nhật về lỗi cung cấp dầu ngoài hệ thống phân phối theo quy định. Tuy nhiên qua ghi nhận của nhóm phóng viên, chúng tôi vẫn thấy doanh nghiệp này vẫn hoạt động vận chuyển từ bồn kho của công ty này từ Cửa Hội đi các vùng Tân Kỳ, Con Cuông…khi phóng viên liên hệ với cơ quan Quản lý thị trường thì được biết khi một đoàn cơ quan chức năng khác đã kiểm tra trong năm vừa rồi thì không có ai đến kiểm tra nữa!

Qua vụ việc trên cho thấy có chiều hướng ngày càng diễn biến phức tạp, gia tăng. Vấn đề minh bạch xuất xứ và siết chặt quản lý chất lượng xăng dầu ngày càng trở nên cấp thiết. Những vụ việc như thế này đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng về chất lượng không được kiểm soát, và thất thu cho ngân sách.

Những doanh nghiệp lớn thì không phát hiện thấy gian lận mà chủ yếu là phát hiện ở những doanh nghiệp lấy từ nhiều nguồn.Thực tế hiện nay nhiều thương nhân phân phối thậm chí không có hệ thống mà toàn đi thuê mướn lại nhưng vẫn được tiêu chuẩn như thương nhân phân phối. Từ đó tình trạng buôn bán xăng dầu lậu, kém chất lượng do mục đích lợi nhuận cao nên đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng (NTD) cũng như các doanh nghiệp (DN) làm ăn chân chính. Để ngăn chặn tình trạng nêu trên, rất cần sự vào cuộc của các lực lượng chức năng trong việc kiểm tra, xử lý vi phạm nhằm kiểm soát thị trường.

Xăng dầu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và chịu sự quản lý nghiêm ngặt của Nhà nước. Tuy nhiên, do khoản siêu lợi nhuận từ lĩnh vực này đem lại cho nên các đối tượng đã bất chấp, sử dụng mọi thủ đoạn để đẩy mạnh kinh doanh, kiếm lời bất chính. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng hoạt động kinh doanh xăng dầu hợp pháp của DN, làm thất thu ngân sách, mà còn tác động tiêu cực việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, quyền lợi của NTD. Đặc biệt, sau nhiều vụ việc tiêu cực về xăng kém chất lượng hay xăng giả được đưa ra ánh sáng như vụ Trịnh Sướng gần đây thì nhận thức của người tiêu dùng đã thay đổi rất nhiều. 

Mặc dù đạt được những kết quả xử lý tích cực, nhưng thực tế cho thấy, việc phối hợp giữa các lực lượng chức năng thời gian qua còn hạn chế, chưa làm hết trách nhiệm dẫn tới các đối tượng buôn lậu, sản xuất, kinh doanh xăng dầu giả với quy mô lớn, tinh vi vẫn tồn tại và còn “đất diễn”. Để tăng cường kiểm soát lĩnh vực này, các cơ quan, đơn vị cần chủ động phối hợp, nhất là sự vào cuộc của chính quyền địa phương nhằm phát hiện, bắt giữ, xử lý kịp thời các vụ việc buôn lậu, kinh doanh xăng dầu kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Việc cơ quan chức năng kiểm tra tại chỗ xe vận chuyển xăng dầu nếu số xơ ri hóa đơn nhỏ hơn số xơ ri tại quyển hóa đơn tại đơn vị thì dễ phát hiện ra chiếc xe này sẽ chở hàng “không hợp pháp”. Bên cạnh đó, đẩy mạnh tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân, người tiêu dùng không mua xăng dầu tại các điểm kinh doanh có biển hiệu rõ ràng; công bố công khai các cửa hàng xăng dầu vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng để người dân biết và phòng tránh.