Những điểm mới nổi bật của Luật Báo chí năm 2025

Nếu Luật Báo chí năm 2016 được xây dựng trong giai đoạn báo in, báo điện tử và mạng xã hội mới phát triển mạnh thì Luật Báo chí năm 2025 ra đời trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng số xuyên biên giới, dữ liệu lớn (Big Data) và kinh tế số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, truyền tải và tiếp nhận thông tin.

Nhìn tổng thể, Luật Báo chí năm 2025 không chỉ sửa đổi kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện tư duy quản lý mới: vừa mở rộng không gian phát triển của báo chí, vừa tăng cường trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý nhà nước.

Thứ nhất, xác định rõ hơn các loại hình báo chí trong kỷ nguyên số

Luật Báo chí năm 2016 quy định bốn loại hình báo chí gồm: Báo in; Báo nói; Báo hình; Báo điện tử.

Trong khi đó, Luật Báo chí năm 2025 thay đổi cách tiếp cận khi xác định rõ: Báo chí in; Báo chí điện tử; Phát thanh; Truyền hình.

Sự thay đổi tưởng như chỉ mang tính kỹ thuật nhưng thực chất phản ánh đúng bản chất hoạt động báo chí hiện đại.

Khái niệm "báo nói" và "báo hình" vốn mang tính truyền thống đã được thay thế bằng thuật ngữ "phát thanh" và "truyền hình", phù hợp với xu hướng quản lý quốc tế và thực tiễn phát triển công nghệ truyền dẫn hiện nay.

Đặc biệt, Luật mới thừa nhận việc phát thanh, truyền hình được truyền dẫn trên không gian mạng thay vì chỉ thông qua hạ tầng phát sóng truyền thống như trước đây.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho các mô hình truyền thông số, livestream, podcast, OTT và các nền tảng truyền dẫn nội dung báo chí trong tương lai.

Thứ hai, lần đầu tiên quy định chính sách phát triển báo chí

Một trong những điểm đột phá lớn nhất của Luật Báo chí năm 2025 là lần đầu tiên dành riêng một điều luật quy định về chính sách của Nhà nước đối với phát triển báo chí.

Luật năm 2016 chủ yếu tập trung vào quản lý hoạt động báo chí mà chưa xây dựng cơ chế phát triển báo chí như một ngành kinh tế - kỹ thuật đặc thù.

Luật mới đã bổ sung hàng loạt chính sách: Đầu tư hạ tầng số báo chí quốc gia; xây dựng cơ sở dữ liệu báo chí; phát triển nguồn nhân lực báo chí số; hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nhà báo; hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ chính trị; cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng và đấu thầu; chính sách ưu đãi về tài chính và thuế.

Đây là thay đổi rất đáng chú ý bởi trong nhiều năm qua, không ít cơ quan báo chí gặp khó khăn về nguồn thu, nhân sự và chuyển đổi số.

Luật mới cho thấy Nhà nước không chỉ quản lý báo chí mà còn chủ động tạo điều kiện để báo chí phát triển bền vững.

Thứ ba, mở rộng không gian hoạt động báo chí trên không gian mạng

Nếu như Luật Báo chí năm 2016 mới chỉ đề cập báo điện tử thì Luật Báo chí năm 2025 đã dành một chương quan trọng để điều chỉnh hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Đây có thể xem là nội dung mang tính thời đại nhất của Luật.

Theo đó, báo chí được hoạt động trên các nền tảng số; kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng được pháp luật thừa nhận; nội dung báo chí trên nền tảng số quốc gia được xác định là sản phẩm báo chí; cơ quan báo chí được tích hợp dịch vụ trực tuyến.

Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế hiện nay phần lớn công chúng tiếp cận thông tin qua Facebook, YouTube, TikTok, Zalo và các nền tảng số khác thay vì báo in truyền thống.

Luật mới đã tạo hành lang pháp lý để báo chí chính thống cạnh tranh và phát triển trên môi trường số.

Thứ tư, hình thành mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện

Luật Báo chí năm 2025 bổ sung khái niệm cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện.

Đây là mô hình báo chí có: Nhiều loại hình báo chí; nhiều sản phẩm báo chí; có cơ quan báo chí trực thuộc; được áp dụng cơ chế tài chính đặc thù.

Trước đây, Luật năm 2016 chưa có quy định này.

Việc luật hóa mô hình cơ quan báo chí chủ lực nhằm đáp ứng yêu cầu sắp xếp hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn nhưng hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện hình thành những cơ quan báo chí đủ mạnh để cạnh tranh trong môi trường truyền thông hiện đại.

Đây được xem là bước đi chiến lược trong quá trình xây dựng các tập đoàn truyền thông mạnh của Việt Nam trong tương lai.

Thứ năm, thay đổi điều kiện cấp phép hoạt động báo chí

Luật Báo chí năm 2025 mở rộng chủ thể được thành lập tạp chí khoa học.

Ngoài các cơ quan như trước đây, luật mới cho phép: Cơ sở giáo dục đại học; tổ chức khoa học và công nghệ; được đề nghị cấp phép hoạt động tạp chí khoa học khi đáp ứng điều kiện luật định.

Đây là quy định phù hợp với xu hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Luật cũng chuẩn hóa các điều kiện về: Tổ chức; nhân sự; tài chính; cơ sở vật chất; trách nhiệm của cơ quan chủ quản. Qua đó nâng cao chất lượng hoạt động báo chí ngay từ khâu cấp phép.

Thứ sáu, phân cấp mạnh hơn trong quản lý nhà nước về báo chí

Một điểm mới đáng chú ý là Luật Báo chí năm 2025 thực hiện phân cấp thẩm quyền quản lý. Theo Luật năm 2016, nhiều thẩm quyền tập trung ở Bộ Thông tin và Truyền thông. Luật mới chuyển giao và phân cấp một số thẩm quyền cho: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; UBND cấp tỉnh.

Đặc biệt, UBND cấp tỉnh được tham gia quản lý một số hoạt động liên quan đến cơ quan báo chí địa phương.

Chủ trương này phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính, tăng tính chủ động cho địa phương và giảm thủ tục hành chính không cần thiết.

Thứ bảy, quy định chặt chẽ hơn về cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và phóng viên thường trú

Luật năm 2016 còn nhiều khoảng trống trong quản lý hoạt động của văn phòng đại diện và phóng viên thường trú.

Thực tế đã phát sinh không ít vụ việc lợi dụng danh nghĩa báo chí để hoạt động trái pháp luật.

Luật năm 2025 đã: Phân biệt rõ cơ quan thường trú; văn phòng đại diện; phóng viên thường trú.

Đồng thời quy định cụ thể: Điều kiện thành lập; chế độ quản lý; trách nhiệm pháp lý; giới hạn nhân sự.

Những quy định này giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và minh bạch trong hoạt động báo chí địa phương.

Thứ tám, siết chặt tiêu chuẩn cấp thẻ nhà báo

Luật Báo chí năm 2025 quy định cụ thể hơn về: Đối tượng được cấp thẻ nhà báo; điều kiện cấp thẻ; trình độ chuyên môn; thời gian công tác; tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp.

Đồng thời, luật liệt kê rõ các trường hợp không được cấp thẻ nhà báo.

Mục tiêu là bảo đảm đội ngũ người làm báo có trình độ, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu mới.

Trong bối cảnh thông tin giả, tin sai sự thật và áp lực cạnh tranh trên môi trường số gia tăng, việc chuẩn hóa đội ngũ nhà báo là yêu cầu tất yếu.

Thứ chín, tách bạch giữa cải chính thông tin và gỡ bỏ thông tin vi phạm

Luật năm 2016 quy định việc cải chính và gỡ bỏ thông tin trong cùng một điều luật.

Luật năm 2025 đã tách thành hai cơ chế độc lập: Cải chính, xin lỗi khi đăng thông tin sai sự thật; gỡ bỏ thông tin vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Việc tách bạch này giúp xác định rõ: Trách nhiệm pháp lý; thẩm quyền xử lý; trình tự thực hiện.

Đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý thông tin đa nền tảng trong thời đại số.

Thứ mười, tăng cường bảo vệ bản quyền báo chí

Một trong những thách thức lớn hiện nay là tình trạng sao chép, cắt ghép, sử dụng lại nội dung báo chí trên mạng xã hội và các nền tảng số.

Luật Báo chí năm 2025 tiếp tục khẳng định trách nhiệm bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực báo chí.

Đồng thời yêu cầu các tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm báo chí phải có thỏa thuận với cơ quan báo chí theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ.

Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ nguồn thu và quyền lợi hợp pháp của cơ quan báo chí trong nền kinh tế số.

Đánh giá tác động của Luật Báo chí năm 2025

Có thể thấy Luật Báo chí năm 2025 không chỉ là sự sửa đổi đơn thuần của Luật năm 2016 mà là một cuộc cải cách toàn diện về tư duy quản lý báo chí.

Ba định hướng lớn của Luật gồm:

Thứ nhất, mở rộng không gian phát triển báo chí trong kỷ nguyên số.

Thứ hai, tăng cường cơ chế hỗ trợ và phát triển kinh tế báo chí.

Thứ ba, nâng cao trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý nhà nước.

Đặc biệt, việc thừa nhận báo chí trên không gian mạng, xây dựng nền tảng số báo chí quốc gia, hình thành cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện và tăng cường bảo vệ bản quyền cho thấy Luật Báo chí năm 2025 đã tiếp cận gần hơn với xu hướng phát triển báo chí hiện đại trên thế giới.

Kết luận

Sự ra đời của Luật Báo chí năm 2025 là dấu mốc quan trọng đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam. Luật không chỉ giải quyết những bất cập phát sinh từ thực tiễn thi hành Luật Báo chí năm 2016 mà còn tạo dựng nền tảng pháp lý cho sự phát triển của báo chí trong thời đại chuyển đổi số.

Trong những năm tới, hiệu quả thực thi của Luật sẽ phụ thuộc rất lớn vào hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành, năng lực quản trị của cơ quan báo chí, ý thức nghề nghiệp của đội ngũ nhà báo và sự thích ứng của toàn ngành báo chí trước những biến động mạnh mẽ của công nghệ truyền thông hiện đại.

Với những đổi mới căn bản nêu trên, Luật Báo chí năm 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng nền báo chí Việt Nam chuyên nghiệp hơn, hiện đại hơn, nhân văn hơn và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Luật sư NGUYỄN VĂN VIÊN

Giám đốc Công ty Luật TNHH Tre Việt.