Trung Quốc phát hiện virus cúm mới, có khả năng trở thành đại dịch

Nghiên cứu tại Trung Quốc đã đưa ra bằng chứng mới cho thấy thế giới có thể đang bên bờ vực của một đại dịch khác khi các trường hợp cúm gia cầm xuất hiện ở một số khu vực được phát hiện trên gia cầm, gia súc và con người.

Virus cúm gia cầm loại A được chia thành các phân nhóm dựa trên sự kết hợp của hai loại protein có trên bề mặt của chúng – hemagglutinin và neuraminidase – được gọi là HxNy.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) tại Hoa Kỳ, chỉ có hai phân nhóm cúm gia cầm A – H1N1 và H3N2 – được biết là lưu hành ở người.

Một nghiên cứu do nhà virus học hàng đầu Trung Quốc dẫn đầu đã làm dấy lên mối lo ngại rằng một chủng virus H2N2 mới được phát hiện trong tự nhiên hiện có thể lây nhiễm cho con người, làm tăng nhu cầu giám sát chặt chẽ hơn.

Nhiều chủng vi-rút khác nhau đã được tìm thấy ở các loài chim và các quần thể động vật khác trên khắp thế giới, một số trong đó có thể lây nhiễm cho con người.

George Fu Gao, một nhà miễn dịch học từng giữ chức giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc từ năm 2017 đến năm 2022, đã công bố một bài báo cùng nhóm của ông tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc nhằm điều tra chủng virus H2N2 cụ thể.

Nhiều thập kỷ trước, một chủng H2N2 khác đã gây ra đại dịch "cúm châu Á", bùng phát vào năm 1957 ở miền Nam Trung Quốc và nhanh chóng lan rộng khắp thế giới, cướp đi sinh mạng của hơn 1 triệu người, theo CDC.

Sau đại dịch, H2N2 trở thành bệnh cúm theo mùa và cuối cùng biến mất khỏi quần thể người vào cuối những năm 1960, mặc dù các chủng có độc lực thấp vẫn tiếp tục lưu hành ở gia cầm Trung Quốc.

Trong bài báo đăng trên tạp chí Nature Communications được bình duyệt vào ngày 19 tháng 11, Gao và nhóm nghiên cứu của ông cho biết sau khi kiểm tra một số chủng H2N2, một chủng từ năm 2021 có thể liên kết với cả thụ thể ở chim và người trên bề mặt tế bào vật chủ.

Trong khi chủng H2N2 này vẫn ưa chuộng thụ thể chim, các tác giả cho biết loại virus gây ra cúm châu Á ban đầu cũng ưa chuộng thụ thể kép, nhưng theo thời gian đã thích nghi hơn với thụ thể ở người.

Các thí nghiệm của nhóm nghiên cứu trên chuột, chuột lang và chồn cho thấy chủng H2N2 có thể nhanh chóng thích nghi với chuột và có được các đột biến thích nghi ở động vật có vú giúp nó lây truyền sang chuột lang và chồn, mô hình động vật ưa thích cho bệnh cúm.

Các nhà nghiên cứu cũng đã kiểm tra tác động của các đột biến đơn lẻ lên khả năng lây truyền và độc lực của chủng H2N2 năm 2021 và phát hiện ra rằng một số đột biến có thể thay đổi sở thích liên kết sang thụ thể ở người.

Mặc dù có sự tương đồng giữa chủng H2N2 gần đây và chủng gây đại dịch năm 1957, nhóm nghiên cứu cho biết sự khác biệt về di truyền và khoảng thời gian kể từ khi dịch cúm châu Á xuất hiện khiến thế giới không có khả năng miễn dịch trước một đợt bùng phát trong tương lai.

Nhóm nghiên cứu cho biết nguy cơ gây bệnh của H2N2 vẫn còn thấp và chỉ có sự lây truyền hạn chế giữa các loài động vật có vú, làm giảm nguy cơ chung xảy ra đại dịch do các chủng H2N2 lưu hành.

“Tuy nhiên, chủng H2N2 [cúm gia cầm độc lực thấp] vừa mới có được những đột biến hạn chế làm tăng độc lực ở chuột và cho phép lây truyền giữa các loài động vật có vú”, nhóm nghiên cứu cho biết.

Một trong những biến thể nổi tiếng nhất của cúm gia cầm A là H1N1 – còn được gọi là cúm lợn – gây ra đại dịch cúm đầu tiên của thế kỷ 21 vào năm 2009.

Theo CDC, một chủng cúm gia cầm phổ biến – H5N1 – đã trở thành tiêu điểm chú ý do bùng phát tại các trang trại sữa ở Hoa Kỳ, dẫn đến hơn 40 ca nhiễm bệnh ở người tại Hoa Kỳ trong năm nay.

Hầu hết các trường hợp đều có liên quan đến việc tiếp xúc với bò hoặc gia cầm, và không có trường hợp nào gần đây là do lây truyền từ người sang người, nhưng các chuyên gia cho biết khả năng này vẫn tồn tại.

Trong số hơn 900 trường hợp nhiễm H5N1 được xác nhận và báo cáo với Tổ chức Y tế Thế giới từ năm 2003 đến năm 2024, khoảng một nửa số trường hợp dẫn đến tử vong.

Các đợt bùng phát ở động vật trang trại rất đáng lo ngại vì virus có thể trải qua quá trình tái tổ hợp hoặc hoán đổi các phân đoạn bộ gen giữa các loại virus. Khi virus cúm gia cầm xâm nhập vào lợn - có thể mang cả bệnh ở người và gia cầm - nguy cơ tái tổ hợp với cúm theo mùa ở người tăng lên.

Một bài báo khác được công bố trên tạp chí Nature Microbiology vào thứ Hai bởi một nhóm các nhà nghiên cứu từ Hoa Kỳ và Hà Lan chỉ ra rằng H5N1 có thể gây ra nguy cơ đại dịch lớn hơn nhiều.

Trong một bài viết ngắn, các nhà khoa học cho biết họ bắt đầu nghiên cứu H5N1 do "sự thay đổi đột ngột" được phát hiện gần đây ở loại virus này, đặc trưng bởi đợt bùng phát đang diễn ra ở gia súc sữa tại Hoa Kỳ.

Các nhà nghiên cứu đã kiểm tra quá trình phát tán virus - quá trình tống xuất các hạt virus thông qua các quá trình như thở ra - của các chủng H5N1 mới so với các chủng cũ hơn ở chồn sương.

Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng so với virus H5N1 từ những năm 2000, các loại virus gần đây có mức độ phát tán virus vào không khí "thấp nhưng tăng", điều này có thể giải thích cho sự gia tăng gần đây trong việc lây truyền giữa gia súc.

Nhóm nghiên cứu Trung Quốc cho biết: “Việc tăng cường giám sát [virus cúm gia cầm] ở động vật và đánh giá rủi ro sức khỏe cộng đồng đối với [virus cúm gia cầm] mới là điều bắt buộc để kiểm soát và ngăn ngừa các đại dịch và dịch cúm mới nổi và tái phát”.