Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự hướng tới tố tụng điện tử, hạn chế tạm giam

Chiều 14/8, tại Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Hà Nội, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao tổ chức hội nghị khảo sát ý kiến đối với dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Nguyễn Duy Giảng; Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, Phùng Thị Hồng Hà chủ trì hội nghị.

Trình bày về những chính sách lớn và nội dung mới của dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao cho biết dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật về các chính sách: Đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả; đổi mới thủ tục tố tụng bảo đảm phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm… Đồng thời, hoàn thiện chế định thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm tốt hơn quyền con người; đổi mới phương thức hoạt động tố tụng hình sự theo hướng thực hiện tố tụng điện tử...

Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) bổ sung một số nội dung như: Bổ sung thủ tục rút gọn đối với vụ án có bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng; hoàn thiện thủ tục xét xử phúc thẩm rút gọn nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 27-NQ/TW; giải quyết vụ việc, vụ án nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn bảo đảm tính khách quan, toàn diện, đúng pháp luật và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Đồng thời, giảm thời gian, chi phí và nguồn lực cho hoạt động tố tụng; giảm áp lực công việc cho các cơ quan tiến hành tố tụng; nâng cao hiệu quả giải quyết, giảm tình trạng tồn đọng vụ án.

Ngoài ra, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) cũng bổ sung thủ tục tố tụng trong trường hợp người bị buộc tội được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm tạo cơ chế khuyến khích người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản; giảm xử lý hình sự, giảm số vụ án phải giải quyết theo thủ tục thông thường, góp phần giảm tải áp lực cho các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành thủ tục.

Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) mở rộng phạm vi vụ án khởi tố theo yêu cầu của bị hại; hạn chế áp dụng biện pháp tạm giam, bảo đảm biện pháp này chỉ áp dụng trong trường hợp thật sự cần thiết; đổi mới phương thức hoạt động tố tụng theo hướng thực hiện tố tụng điện tử; tăng thẩm quyền cho điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó Công an xã...

Tại hội nghị, các đại biểu đánh giá cao tư duy đổi mới khi đưa vào Bộ luật sửa đổi những nội dung mới rất phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước. Việc sửa đổi Bộ luật có chính sách tạo môi trường tiến bộ văn minh, có chính sách khoan hồng, nhân đạo đúng với tinh thần cải cách tư pháp.

Kiểm sát viên Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Hoàng Thị Quỳnh Chi cho biết trong lần sửa đổi này, tổ công tác của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao tập trung xây dựng Bộ luật Tố tụng hình sự với một tinh thần hết sức đổi mới.

“Làm sao đáp ứng được các yêu cầu đổi mới thủ tục tố tụng hình sự theo hướng nhanh, gọn, tiết kiệm, hiệu quả và đáp ứng được các tiêu chuẩn kép: nhanh chóng, kịp thời nhưng phải đảm bảo các chứng cứ chứng minh trong vụ án; phân định thẩm quyền một cách rõ ràng, rành mạch nhưng phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ; đấu tranh phòng, chống tội phạm một cách hiệu quả nhưng phải bảo vệ được quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền con người của người bị buộc tội," bà Hoàng Thị Quỳnh Chi nhấn mạnh.

Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, luật sư Lê Trung Sơn đánh giá dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này có nhiều điểm rất nhân văn, điển hình là các chế định liên quan đến quy định việc tạm giam chỉ áp dụng đối với những trường hợp thật sự cần thiết; quy định về mở rộng phạm vi khởi tố theo yêu cầu của người bị hại (đối với các tội danh liên quan đến chiếm hữu như tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tội Cố ý làm hư hỏng, hủy hoại tài sản...). Những điều đó mở thêm cơ hội cho người bị hại cũng như người thực hiện hành vi khi vi phạm chưa nghiêm trọng thì họ có thể thỏa thuận được với nhau.

Ở một góc độ khác, luật sư Nguyễn Văn Hà (đại diện lãnh đạo Hội Luật gia thành phố Hà Nội) cho rằng biện pháp ngăn chặn "Giám sát điện tử" là một quy định tiến bộ nhằm hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam. Song, theo luật sư Hà, dự thảo hiện tại chưa có các nguyên tắc bảo vệ dữ liệu và giới hạn mục đích sử dụng thông tin thu thập được từ thiết bị này. Do đó, luật sư Hà đề xuất bổ sung thêm vào quy định này những nội dung theo nguyên tắc bảo vệ quyền con người, như: Nghiêm cấm sử dụng dữ liệu giám sát điện tử cho bất kỳ mục đích nào ngoài phạm vi giải quyết vụ án; quy định rõ thời hạn lưu trữ dữ liệu tối đa và trách nhiệm xóa bỏ hoàn toàn dữ liệu giám sát ngay khi biện pháp này chấm dứt hoặc bị hủy bỏ.

Cũng tại hội nghị, các đại biểu đã thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến về nội dung liên quan đến quy định về tạm ngừng giao dịch; tội chiếm đoạt tài sản, hủy hoại tài sản; quy định tháo gỡ cho hoạt động của cơ quan tố tụng; quy định về tố tụng điện tử...

Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Nguyễn Duy Giảng đánh giá các ý kiến đóng góp tại hội nghị đều rất tâm huyết, sát với thực tiễn, tập trung làm rõ nhiều vấn đề quan trọng của dự thảo, từ yêu cầu tinh gọn, nâng cao hiệu quả thủ tục tố tụng; cơ chế phân hóa, khoan hồng và xử lý đối với trường hợp tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt; phân định thẩm quyền và trách nhiệm của các chức danh tố tụng; kiểm soát quyền lực, bảo đảm quyền con người; đến tố tụng điện tử, chứng cứ điện tử, hồ sơ điện tử, hợp tác quốc tế và việc luật hóa các cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm…

Ban Tổ chức sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại hội nghị, phân loại theo từng nhóm vấn đề. “Đây là nguồn thông tin thực tiễn rất quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Bộ luật và các tài liệu trong hồ sơ dự án, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội," Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao kết luận.