Các hành vi vi phạm khi sử dụng AI trong học tập, đào tạo, nghiên cứu khoa học
Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) là việc quy định cụ thể các hành vi vi phạm khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học.
Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT ngày 30/6 quy định về ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp (có hiệu lực từ ngày 15/8).
Một trong những điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên Bộ GD&ĐT quy định cụ thể các hành vi vi phạm khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học.
Theo đó, tại Điều 10 của Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT quy định về bảo đảm liêm chính học thuật khi ứng dụng công nghệ có nêu rõ, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học phải bảo đảm các nguyên tắc trung thực, khách quan, minh bạch; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ; phản ánh đúng năng lực của người học và kết quả nghiên cứu; bảo đảm khả năng kiểm chứng, giải trình và không làm sai lệch kết quả.
Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT cũng nêu rõ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm học thuật của người học, nhà giáo và nhà nghiên cứu. Điều này đồng nghĩa sinh viên, học viên hay giảng viên có thể sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ học tập, nghiên cứu, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, độ chính xác và kết quả của sản phẩm học thuật.
Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT cũng đã liệt kê cụ thể các hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số gồm:
Thứ nhất, sử dụng công nghệ, bao gồm trí tuệ nhân tạo, để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu khoa học.
Thứ hai, sao chép, đạo văn hoặc sử dụng trái phép tài liệu, dữ liệu, học liệu số hoặc kết quả nghiên cứu.
Thứ ba, giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, kết quả nghiên cứu hoặc thông tin học tập.
Thứ tư, nhờ người khác thực hiện hoặc thực hiện thay các nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu.
Thứ năm, không công bố hoặc công bố không đầy đủ việc sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo khi có yêu cầu theo quy định nội bộ của cơ sở giáo dục và pháp luật của Nhà nước.
Thứ sáu, các hành vi khác vi phạm quy định về liêm chính học thuật theo quy định của pháp luật và quy chế của cơ sở giáo dục.
Không chỉ quy định đối với người học, Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT còn đặt ra trách nhiệm đối với các cơ sở giáo dục. Theo đó, các trường phải ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật, trong đó xác định rõ các hành vi vi phạm, biện pháp phòng ngừa, quy trình xử lý và trách nhiệm của các bên liên quan; đồng thời tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp phù hợp để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.
Ngoài ra, khoản 3 Điều 10 Bộ GD&ĐT cũng yêu cầu mỗi cơ sở giáo dục xây dựng quy định hoặc bộ quy tắc ứng xử về sử dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ.
Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT xác định việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học bao gồm sử dụng công nghệ số, AI và các công nghệ liên quan nhằm hỗ trợ hoạt động đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ trong các cơ sở giáo dục.
Bộ GD&ĐT cho phép các trường đại học được ứng dụng AI trong nhiều hoạt động như tổ chức giảng dạy, học tập, kiểm tra đánh giá, đào tạo trực tuyến, đào tạo kết hợp và đặc biệt là đào tạo cá thể hóa dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.
